|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
باغ - 3 محمود كوير
باغ پهلوانپور مهريز كه از دوران قاجار بر كوير به يادگار مانده، هنوز خنكای يك باغ سرسبز را داراست. «باغ پهلوانپور» در محلهی مزبورآباد (بيدك) مهريز در سیوپنج كيلومتری يزد واقع است كه به دليل آب روان و سرسبزی حاصل از آن به تنهايی يك باغمحله است. حسن ملارضا اين باغ را بنا نهاد و آن را به دامادش علی پهلوان اهدا كرد. اين باغ متعلق به اواخر دورهی قاجار است و شانزده حقابه (سهميهی آب به اندازهی ده دقيقه از آب قنات حسنآباد) دارد. اين آب هر دوازده روز يك بار در آن جاری میشود و درختان چنار و انار، بادام و خرمالو جلوهيی خاص به باغ بخشيدهاند. باغ پهلوانپور از لحاظ معماری نمايندهی تغييرات سبك باغسازی كهن به جديد و رايج امروزیست. اين باغ دارای ساختمانهای كوشك (شربتخانه)، بنای زمستانه، سرایداری، حمام و آشپزخانه است. سبك معماری آن تركيبی از معماری كوشك و حياط مركزیست. مجموع ورودی شامل برج اسطبل است كه تزئينات برج آن يادآور دوران زنديه است، هر چند كه در اواخر قاجار ساخته شده. كوشك يا شربتخانه لقب زيباترين بنای ساختمان را از آن خود كرده، چرا كه از داخل شامل تالار، حوضخانه و گوشوارهی زيبايیست كه آب زلال قنات حسنآباد، ابتدا از اين كوشك میگذرد و بعد به باغ سرازير میشود. برجی گلين و گچبریهای زيبای سقفها بسيار ديدنیاند. بنای معروف زمستانخانه كه در دوران پهلوان اول بر پهنهی اين باغ حك شده، بنا به اقليم منطقه به گونهيی ساخته شده است كه برای استفاده از زمستان و گرمی و سردی هوا مناسب است. اتاقهای نشيمن، پستو و مطبخ در يك طبقهی زمستانه واقعاند. در كنار كوشك باغ پهلوانپور، حمام، آشپزخانه و انباری و کارگاه ريسندهگی به تازهگی از زير خروارها خاك بيرون آمدهاند. در كنار آن بناهای ديگری چون سرایداری باغ، در جبههی شمالی باغ، در اختيار خدمه بوده است.
باغ صدری تفت (باغ نمير) باغ صدری تفت يكی از باغهای زيبا در محلهی باغ گلابدان اين شهرستان است كه در دوران زنديه و به دستور «صدر العلما» ساخته شده و در قسمت بالای تالار باغ، با تاقنمای محرابی تزئين شده است و در بدنهی داخلی بادگير دو طبقهی اين باغ، سرویست كه به شيوه زيبايی گچبری شده و در دو سويش نقشی از اهورا مزدا ديده میشود. در قسمت پشت تالار فضايی هست كه با فضای زير بادگير ارتباط دارد و هوای مطبوعی را به وجود میآورد و اتاقهای سهدری آن، حوض سنگی و آسياب آبی كه در انتهای باغ قرار دارند بر زيبايی اين باغ تاريخی افزودهاند. باغ دارای يک بادگير بلند بيستوسه متری و يک تالار و هفتادوپنج فوارهی زيبا نيز هست.
از ديگر باغهای بسيار زيبای شهر تفت، میتوان به باغ علیعسكر خان، باغ افضلی و باغ علینقی خان اشاره كرد. و همينطور باغ گلابدان:
باغ گلابدان
باغ
گلابدان تفت بناهای زيبايی در کنار خود دارد: مثلا
آبانباری از دوران پهلوی در روستای كوير،
محلهی گلابدان شهرستان تفت. اين بنا مجموعهيی متشكل از حمام، تكيه و
مسجد است كه همهگی آنها وقفی هستند. اين آبانبار دو قسمت اصلی مخزن
و درگاه ورودی دارد. تمامی قسمتهای آبانبار گلابدان با آجر ساخته
شده و دارای چهار بادگير سه متری با تزئينات آجركاریست. از مشخصههای
اصلی آبانبار پلكان و پاگرد آن است. ورودی آبانبار تا محل اين پاگرد
بدون سقف و به شيوهی ويژهای ساخته شده است.
در وسط فضای اطراف مخزن، كه اكنون با
ديواری محصور شده است، اجاقهايی وجود دارد كه در مراسم مذهبی ماه محرم
مورد استفاده قرار میگيرند. آب اين آبانبار در گذشته از قنات تأمين و
از آن به عنوان منبع آب شرب محلی استفاده میشد، ولی در حال حاضر بدون
استفاده مانده است.
باغ دولتآباد اين باغ نمونهی باغهای بزرگ ايران است كه در سال 1160 هجری قمری در دورهی زنديه بنا شده است. بادگير مرتفع و زيبای اين باغ اصيل ايرانی سیوسه متر از سطح زمين ارتفاع دارد و در واقع بلندترين بادگيریست كه تاكنون از سوی پژوهشگران معماری و باستانشناسی شناسايی شده است. اين باغ بزرگ يكی از يادگارهای محمدتقی خان بافقی، مشهور به خان بزرگ، سرسلسلهی خاندان خوانين يزد و مرد مقتدر آن روزگار است. در کتاب جامع جعفری با «ذكر قنات مباركهی دولتآباد يزد و ايراد وقفنامه آن از منشآت عالم ربانی آقای سيد احمد اردكانی …» آمده است:
نويسنده سپس با شرح وقفنامه مینويسد:
باغ دولتآباد پس از محمدتقی خان رو به ويرانی رفت و اگر چه دوباره مورد مرمت قرار گرفت، ولی هيچگاه به روزگاران آبادانی و دلگشايی عهد خان بزرگ نرسيد. باغ دولتآباد متشکل است از عمارت تالار آيينه، عمارت سردر، عمارت بهشت آيين، عمارت بادگير، عمارت حرمخانه يا حرمسرا، عمارت تهرانی، عمارت مستخدمان يا خانهی خدم و حشم و آشپزخانه و ديوانخانه، ساباط، آبانبار، درشكهخانه، اسطبل تابستانه و زمستانه است. اين باغ همچنين دارای قنات، حوضها و جداول آب متعدد در فضای اصلیست. از مصالح شاخصی كه در بناهای اين باغ به كار رفته سنگ مرمر است كه از شهر مراغه آورده شده. عمارت هشتی و بادگير از مهمترين بخشهای مجموعه به شمار میروند كه در آن، آميزش جريان هوا و آب به زيباترين شكل صورت گرفته است. كاربندیهای بسيار ظريف سقف هشتی اثر استاد حاجی علیاكبر آخوند است كه با سيم گل و دمگيری گچی به طرزی بسيار ماهرانه اجرا شده است. در ارسی مشبك به شيشههای رنگی نيز كه مرمت شده است به زيبايی بنا اضافه كرده است. باغ از رديفكاری درختان مختلف برخوردار است كه عمدهترين آنها را سرو و كاج تشكيل میدهد. درختان ميوهی باغ شامل انگور و انار است كه داخل كرتهای منظم كاشته شدهاند. در اين باغ بوتههای گل سرخ نيز به فراوانی يافت میشود كه به صورت رديفی كاشته شده. باغ دولتآباد به لحاظ هنر باغآرايی و همچنين معماری استادانه از مجموعههای ديدنی كشور محسوب میشود، نمونهيی كه حداقل پس از گذشت چند دهه برای آن مشابهی نداريم. استاد محمدکريم پيرنيا در گفتوگو با مهندس فرهاد ابوالضيا گفتهاند (اين گفتوگو در تارنمای باغهای ايرانی ثبت است):
سازندهی باغ دولتآباد در وقفنامهاش نوشته است: «خدا لعنت كند آن كسی را كه قبل از بيرون آمدن آب از اين باغ، حتا به اندازهی سيراب كردن گنجشكی از آن استفاده كند. محصول اينجا وقف بارگاه مولا در نجف است.» متأسفانه بعدها قنات را از بالا بستند و نگذاشتند به شهر بيايد و برای تأمين آب باغ، از چاه آب میكشيدند و حوضهايش را پر میكردند، كه ديگر اين باغ هرگز آن صفا و زيبايی گذشته را باز نيافت.
باغ مشير باغ مشير امروزه به يک باغ هتل تبديل شده است. اين هتل در محل باغ قديمی مشير الممالك متعلق به دوران قاجاريه احداث شده است. اين باغ دارای ساختمان، كوشك و كالبد باغهای ايرانی با درختان انار، توت، بيد، كاج و نهر آب جاریست.
باغ خان
اين
باغ در زمان محمد خان، والی حاكم يزد بين سالهای 1280 تا 1293 هجری
قمری ساخته شده است. بنای وسط باغ سه طبقه دارد و در طبقهی دوم باغ
تالار بزرگی هست كه سقف بلند و پهنی دارد. سازندهی اين تالار استاد
كريم بوده است كه نقل است تاق آجری اين سقف زيبا را يك روزه پوشانده
است. گويا در دههی دوم قرن چهاردهم يكی از نوادهگان ميرزا جعفر منشی
به نام ميرزا فتحالله خان مستوفی يزدی آن را خريده است .صاحب تازه
قسمتهای آسيبديدهی باغ را با شيوهيی زيبا مرمت و بازسازی كرد و
نقوش و تزئيناتی در آن حك كرد.
باغ حجتآباد وزير
حجتآباد در شمال باختری شهر يزد، در محل تقاطع راه يزد - تهران و
جادهی طبس واقع شده است و از آبادیهای شهرستان يزد، بخش اشكذر و
دهستان رستاق است. باغ، عمارت، حمام، آبانبار، بازار و ساباط حجتآباد
وزير را شخصی به نام ميرزا محمد مستوفی بنا كرده که در اواخر سلطنت
ناصرالدين شاه فرماندار كردستان بود. پس از دو سال به تهران آمده و به
سمت وزير مشاور نايل میشود. از آنجا كه اصالت يزدی داشته و به سبب
تعلقات ملكی قصد عزيمت به آن ديار میكند. سپس با حفظ سمت وزارت، حكومت
يزد را نيز عهدهدار میشود. از اينجاست كه بناهای يادشده دربالا
عنوان وزير را به خود میگيرند نام حجتآباد نيز از آن سبب برگزيده شد
كه اين مكانها به نيت امام زمان (ع) ساخته شدهاند.
و از اين باغها جز نام و نشانی از آبادانی و سرسبزیشان چيزی نيافتم: باغ ناجی يزد، باغ گلکار، باغ قصر آينه، باغ حافظی طزرجان.
باغ گلشن طبس باغ گلشن طبس توسط ميرحسن خان، حاكم طبس، وقف شده است و هماكنون در آن هفتاد گونه درخت ميوه، دوهزار درخت خرما، سههزار اصله مركبات و انار و نيز گلهای تزئينی و گياهان دارويی ديده میشود. در طبس باغهای زيبايی چون باغ شازده و باغ امير با بادگيرها و نماهای زيبا برقرار بود که گويا زلزله همه را در هم کوبيد و از ريشه برآورد. در باغ گلشن گلهای شگفتانگيزی روييده بودند، همچون ياس زرد، مريم روز و پيچ اناری.
باغ روآب
قدمت
باغ روآب به اوايل دورهی قاجار میرسد. قسمتهايی از اين بنا در سال
1381 با هدف تعريض معبر تخريب شد.
در فرهنگنامهی دهخدا، فهرستی از باغهای يزد برشمرده شده به اين قرار: باغ شمسالدين ترخان (باغی در غايت بزرگی و انهار در وی جاری و عمارتاش مختصر و دلپذير)، باغ شهر، باغ عزآباد، باغ علاء، باغ فيروز، باغ كمال (منسوب به كمال كاشی)، باغ لاستان (به صورت لايستان و لاسدان تلفظ میشود)، باغ لالا (كه از مستحدثات لالا صواب يكی از پيشكاران اتابكان يزد بوده است)، باغ محمد ميرك (كه آن را از فرط صفا، عشرتخانهی حور و غلمان میگفتهاند)، باغ مولايی، باغ مهتر علیشاه (باغی به غايت وسيع با دو نهر آب روان، با درگاه عالی و طنبی بر بالای آن و درميان باغ صفه و پيشگاه و موضعی وسيع)، باغ طغاشاهی (از مستحدثات اتابك طغانشاه است و شاه يحيی ساباطی عالی و مسجدی بر در آن ساخته و درآن ساباط هميشه آب تفت جاریست) و باغ عبدالباقی. در ميبد نيز باغهای بسيار زيبا فراوان است. در شاهآباد فيروزآباد باغی بسيار زيبا به نام شاهآباد از دوران قاجار هست. تمام هفده روستای ميبد در انبوه باغهای انار و توت و زردآلو و انجير و در کوچهباغهای بسيار زيبا قرار گرفته است. يکی از اين روستاها خود کوچهباغ نام دارد و همه باغهای انار و ميوه است. باغ حيدریزاده در شمسآباد، باغ سالار و خانه و حوضخانه و باغ دکتر حکيمی در ميبد، باغ و عمارت بسيار زيبای گلشن در مهرجرد از نمونههای باغ در اين روستاها هستند.
ادامه دارد ...
|
|
