|
|
|
|
||||||||||||||
|
گردشی در باغهای فردا: از موزهها تا باستانشناسی زير دريا كاوه احمدی علیآبادی
باغهای فردا، گردش زير درياها تا كنون به طبيعت خاكی زمين به مثابهی باغها توجه شده است و بخش بزرگی از طبيعت زير اقيانوسها و درياها به عنوان باغهايی دريايی نگريسته نشده است،. اما زيبايیهای دنيای طبيعی و منحصر به فرد زير آبها از هيچ نظر قابل مقايسه با زيبايیهای روی زمين نيست، چه از منظر تنوع زيستی موجود در آن و پوشش گياهی و مرجانیشان و حيوانات دريايی و بعضا ناشناخته چه از ديد زيباشناسی رنگها در زير آب. كافیست يك كشتی شكستهی غرقشده نيز در بستر دريا وجود داشته باشد تا معماری باغ دريايی را كامل كند و تنوع زيستی آن را حيرتآور. اين در حالیست كه در زير آب، آثار باستانی بسياریست كه تنها معدودی از آنها يافت شده است. غواصی در اين آبها بسيار جذاب و تكرارنشدنیست. در اين ميان، شهرهای مدفون در دريا كه در عمق كم از سطح آب قرار دارند، شگفتانگيز و بینظيرند و گردش در ميان شهری زير آب كه اينك با انواع پوششهای گياهی زير دريا تزئين نيز شده، زيباشناسیيی ورای تصور ايجاد میكند كه معماری بخش كوچكی از آن است. مصرف محصولات اين باغهای دريايی، همچون جلبكها و علفهای دريايی، انواع ماهیها، صدفها و آبزیها و ... نيز گردشگران را به حظ میرساند. قرار گرفتن در سواحل و تجربه و تنفس در آب و هوای مختصشان و زير آب، ادراكی با تنوعی ورای باغهای زمينی در اختيار انسان قرار میدهد. به آن بيفزاييد غذاهای گوناگون محلی مناطق مختلفی كه توريست زيردريايی از آن بهرهمند میشود. اما آنها مناظر طبيعی زير آب هستند و اينك برای حفظشان نياز به باغپروری و باغآرايی داريم، به خصوص كه در حال حاضر در معرض انواع آلودهگیهای زيست-محيطی و گرمايش جهانی هستند و از اين رو به شدت در خطر نابودی قرار دارند و با اقداماتی جهانی و بومی میتوان زيستگاههای آنها را حفظ كرد. زيستگاههايی كه در جوار سواحل قرار دارند میتوانند از طريق عوايد حاصل از توريستهايی كه برای گردش و غواصی از اين باغهای دريايی میآيند، نگهداری و پرورش هرچه بيشترشان را بر عهده گيرند. در استراليا سيستم كنترل گستردهيی برای حفظ اكوسيستم دريايی راهاندازی شده است و بايد ديگر كشورها نيز راه مشابهی را در پيش گيرند.
باستانشناسی زير دريا سواحل استوايی با آبهای شفاف و گرم بر فراز رنگينكمان مرجانها و ماهيان آبسنگهای مرجانی، از شگفتیهای لازم برای غواصان برخوردارند. با يك ميليون گونهی حيوانی كه با وجود تمامی خطراتی كه امروزه زندهگیشان را تهديد میكند، گونههای جديد در حال افزايشاند. جزاير زيبای اقيانوس آرام و جزاير مرجانیاش بر كسی پوشيده نيست و مجموعه جزاير پولنزی، ملانزی و ميكرونزی سرشار از زيبايیهای ساحلی و دريايیست. سواحل و جزاير كارائيب نيز از بهترين مكانهای مستعد برای باغهای دريايیاند. خليجهای كوچك با سواحل و شنهايی سفيد كه از صخرههای چهارگوش بزرگ و هموار در جوار آبهايی فيروزهيی تشكيل شدهاند، از مكانهايیست كه بسيار با استقبال توريست مواجه شده كه البته به زيست-محيط آنجا آسيبهای زيادی نيز رسانده است. وقت آن است تا مديريتی در جهت كاستن از آلودهگیها و خسارات، حفظ و پرورش اين زيستگاهها را بر عهده گيرد. در قديم كشتیهايی كه از اسپانيا به سوی جزاير آنتيل در رفت و آمد بودند، بسياری از اوقات دچار توفانهای دريايی و دزدان دريايی شده يا در درگيری با ناوگان كشورهای در حال جنگ غرق میشدند كه گنجينهها و بقايای آنها در جایجای دريای كارائيب چون گورستانی تاريخی پراكندهاند، با تنوعی از جواهرات و شمشهای انواع فلزات گرفته تا گلولههای توپ و لنگرها و قطعاتی از كشتی و از ظروف سفالی و تزئينی و آثار هنری تا وسايل دريانوردی قديمی. باستانشناسان از گذشته تا كنون در قالب گروههايی تخصصی به كاوش در اين آثار باستانی زير آب پرداختهاند. دريای مديترانه يكی از غنیترين منابع عهد عتيق شناخته شده است. در مناطق مختلفی از آن، آثار باستانی بسيار ارزشمندی متعلق به تمام دورانها در دل آن مدفون شده است. تعداد مناطقی كه از ساحل كه بقايای باستانی در آنها يافت شده بیشمار است. تنها هفده عدد از مهمترين آنها كه در قرن بيستم كشف شد، مجموعهيی از گرانبهاترين آثار باستانی را هديهی دنيای علم و هنر كرد. از سنگهای تراشيده و ستونهای تنومند تا پيكرهها و شاهكارهای هنرهای تجسمی كه هر يك گنجی گرانبها هستند. در سال 1958 مارزاممی محل كشف سنگهای مرمرين و تزئينی و ستونهايی برای كليساهای دوران اوليهی مسيحيت بود. در سال 1928 يكی از صيادان در آرتميزيون دست مجسمهيی را يافت كه پس از كارشناسیهای باستانشناسی، شاهكار مجسمهسازی يونان كشف شد: مجسمهی معروف برنزی زئوس. پيش از اين غواصان در انتیسيتر مجسمهيی كه كار ليسيپ پيكرهتراش نامی يونانی است، يافته بودند. جالب اينجاست كه تمامی اين آثار به شكلی تصادفی توسط ماهیگيران و مردم محلی پيدا شدهاند. در آبهای سرد دريای بالتيك و شمال اروپا نيز يافتههای باستانشناسی گرانبها كم نيستند. دريای شمال كه غلظت نمك در آن بسيار كم است، امكان حفظ آثار به جای مانده چوبی را نيز فراهم میسازد، چراكه نرمتنان و موجوداتی ريزی كه آفت چوب به شمار میروند، قادر به تخريبشان در چنين شرايطی نيستند. تنها بين سالهای 1858 تا 1881 تعداد 125 كشتی به اعماق آبهای ساحلی جزيره آنهولت فرو رفتهاند. گنجهای بیشماری از اين دست كه در دل اقيانوسها خفتهاند، انتظار كاشفان و گردشگران فردا را میكشند.
موزهيی زير اقيانوس شهرهای مدفون در زير اقيانوس كه در عمق كمی قرار دارند و غواصان آماتور نيز قادر به ديدنشان هستند، چيز ديگریاند. مشهورترينشان سه شهر در آنتيل هستند. جيمز تاون در جزيرهی نويس و ارنج تاون در كنار جزيرهی سن اوستاش در سال 1680بر اثر زلزله آرام آرام شروع به فرو رفتن در دريا كردند. بخش اعظم مناطق مدفونشده در عمق سه تا بيست متری آب قرار دارد كه به راحتی قابل رؤيت به وسيلهی توريستهای غواص است. شهر پر ـ روايال در جامائيكا كه زمانی بزرگترين مركز تجاری جزاير آنتيل بود، در سال 1692 بر اثر سه زمينلرزهی پياپی، ظرف تنها چند دقيقه به قعر دريا رفت. شهری را متصور شويد با دوهزار خانه كه بعضا چند طبقه بودند، با اكثر ساكناناش ناگهان زير آب رفت! بخش قابل ملاحظهيی از آن در عمق يك تا بيست متریست و آمادهی بازديد توريستهای كنجكاو است. بقايای آن نيز اينك مورد پژوهش و كاوش باستان شناسان زير دريا قرار گرفته است. با تمام كوششی كه صورت گرفته، وسعت منطقهی باستانی به حدیست كه تا كنون حدود پنج درصد از آن كاوش شده است. اين خود دورنمای اين موزههای دريايی در اين منطقه را نشان میدهد. در دريای شمال و بالتيك نيز بنادری خفته از اين دست كه بعضا قدمتشان بسيار زياد است، موجودند. در اشلسويگ يكی از بنادر وايكينگها كشف شده است. در آبهای ساحلی دانمارك، آثاری از تأسيسات عصر حجر متعلق به هفت تا نههزار سال پيش از ميلاد يافت شده است كه برخی در عمقی كمتر از سی متر قرار دارند. اين موزههای زير آب، محل آموزش دانشجويان باستانشناسی از نقاط مختلف جهان نيز هستند و میتوانند مورد توجه باستانشناسان باذوق كشور ما نيز قرار گيرند.
|
|
