صفحاتی هميشه‌گی از روزهای گذشته طبقات هم‌راهان درباره‌ی دوهفته‌نامه

 

شهاب مباشری هم‌راه با او / آثار پيشين و shahab [@] forough [.] net

 

نامه‌رسان info [@] forough [.] net

 

© 1381 تا 1387 برداشت مطلب از «فروغ» به شرط ذكر مأخذ، نام صاحب اثر و اعلام نشانی مجله مانعی ندارد.

باز با حکايات سعدی

معرفی کتاب «گزيده‌ی گلستان سعدی» به انتخاب و شرح اطلس اثنی‌عشری*

شهاب مباشری

پارسايی را ديدم، به محبت شخصی گرفتار. نه طاقت صبر و نه يارای گفتار. چندان که ملامت ديدی و غرامت کشيدی، ترک تصابی نگفتی و گفتی:

کوته نکنم ز دامن‌ات دست

ور خود بزنی به تيغ تيزم

بعد از تو ملاذ و ملجائی نيست

هم در تو گريزم، ار گريزم

باری، ملامت‌اش کردم و گفتم: عقل نفيس‌ات را چه شد، تا نفس خيس غالب آمد؟ زمانی به فکرت فرو رفت و گفت:

هر کجا سلطان عشق آمد، نماند

قوت بازوی تقوا را محل

پاک‌دامن چون زيد بی چاره‌يی

کاو فتاده تا گريبان در وحل

آن‌چه خوانديد اولين حکايت برگزيده است از باب پنجم گلستان سعدی، «در عشق و جوانی».

اما اطلس اثنی‌عشری در آغاز مقدمه‌ی کتاب «گزيده‌ی گلستان سعدی» می‌نويسد:

«ادبيات در ساده‌ترين تعريف خود، سخنانی برتر از سخنان عادی‌ست؛ يعنی زيباتر، شيواتر و مؤثرتر سخن گفتن. کاربرد ادبيات در هر زمانی همواره آن است که با بيان سخنانی مؤثر بر شيوه‌ی زنده‌گی، تفکر و نحوه‌ی برخورد انسان‌ها تأثير بگذارد. هدف ادبيات به جز بيان زيبايی‌ها و افزايش حس زيبايی‌شناسی انسان‌ها، اين است که شيوه‌ی زنده‌گی را نيز اصلاح کند.

در روزگاری که جامعه از اصول اخلاقی تهی شده و هر روز اخبار حوادث تکان‌دهنده‌تر و موج جنايت و خشونت فزاينده‌تر می‌شود، نياز به تعاليم اخلاقی عميق، که تا ژرفای ذهن و انديشه‌ی انسان‌ها تأثير بگذارد، بيش‌تر حس می‌شود. آموزه‌هايی ساده و صريح، در عين حال جان‌دار و مؤثر، که آدمی را به فکر فرو برد. آموزه‌هايی نه تکراری و کليشه‌يی، بل که شيرين و تا حدی طنز‌آميز، خوش‌و خوش‌آيند چنان که پيرمردی خردمند و باتجربه، از ورای قرن‌ها و سال ها، ما را به آن فرا می‌خواند و در حکايت آدميانی که چون ما، اما بسيار دورتر، زيسته‌اند، اين حقايق را بيان می‌کند ...»

به اين ترتيب، وی به سعدی و گلستان او می‌رسد. در ادامه‌ی گشايش کتاب، مروری بر سرگذشت و انديشه‌ی سعدی می‌شود، خلاصه و مفيد و بعد در فصل‌های مختلف کتاب، گزيده‌يی از گلستان را می‌خوانيم که هم‌راه است با توضيحات مبسوط خانم اثنی‌عشری. شرحی که نوشته شده، هم در آغاز هر فصل است که بابی از گلستان باز می‌شود، هم در پانويس صفحات که کلمات و عبارات معنی شده‌اند و در باره‌ی برخی موارد اطلاعاتی تاريخی نيز ارائه شده‌اند. اين‌چنين روی‌کردی متن ادبی گلستان را هم خوانشی سهل فراهم می‌آورد هم بستری مهيا می‌کند برای آموزش. تورق اين کتاب و خواندن‌اش از اين رو می‌تواند به عنوان يک کتاب کمک‌درسی حتا برای دانش‌جويان و جوانان، چه دبيرستانی چه دانش‌گاهی، کارآمد باشد.

برای مثال، در پانويس همان حکايتی که در ابتدای اين برگ خوانديم‌اش، اين توضيحات ارائه شده است:

يارا: يعنی توانايی، از مصدر يارستن است.

ملامت: به معنی سرزنش.

غرامت: تاوان و خسارت.

تصابی: اظهار عشق کردن، و اين‌جا جوان هر اندازه سرزنش می‌شنيد و يا خسارت می‌ديد، دست از عشق خود بر نمی‌داشت.

ملاذ و ملجاء: هر ود کلمه به معنی پناه‌گاه و جای امن است.

نفيس: گران‌مايه.

خسيس: فرومايه؛ عقل را باارزش و گران‌‌مايه می‌داند و «نفس»، منظور نفس اماره است که به بدی امر می‌کند و آن را پست می‌داند.

وحل: به معنی لجن و گل و لای است. بی‌چاره‌يی که تا گريبان در گل و لجن شهوت فرو رفته باشد، چه‌گونه می‌تواند با پاک‌دامنی زنده‌گی کند؟ («زيد» از مصدر زيستن به معنی زنده‌گی کند.)

اين کتاب در فصل‌های مختلفی که دارد، ديباچه و باب‌های هشت‌گانه‌ی گلستان را در بر می‌گيرد و در برگ آخر نيز فهرستی از شش کتاب سودمند برای سعدی‌پژوهی ارائه می‌دهد. کتاب «گزيده‌ی گلستان سعدی» با انتخاب و شرح و توضيح اطلس اثنی‌عشری توسط انتشارات به‌نشر وابسته به مجموعه‌ی آستان قدس رضوی در سال 1387، به عنوان يکی از مجموعه‌ی «متون نثر فارسی»، به چاپ رسيده است.

* اطلس اثنی‌عشری دانش‌آموخته‌ی دکترای ادبيات فارسی از دانش‌گاه شيراز و در دانش‌گاه آزاد اسلامی استاد رشته‌ی ادبيات فارسی‌ست.

Ç