بازگشت به صفحهء اول

بايگانی و خاطره‌های يك سال

دين‌داری و فضای مجازی

مهدی مهدوی

همان گونه كه بر اساس تئوري ماركس بايد كشورهاي صنعتي مانند انگليس محل خيزش و رويش كمونيسم شود، بر اساس ايده‌هاي عصر روشن‌گري در كشورهاي فوق‌صنعتي مانند آمريكا، دين و دين‌داري بايد بروز و ظهوري نداشته باشد، اما اين طور نشد. بر خلاف پيش‌بيني ماركس روسيه كمونيسم را در آغوش گرفت و كشورهاي صنعتي به مقابله با آن پرداختند. آمريكا نيز كارخانه‌ی توليد فرقه‌هاي مختلف مذهبي شده است و مذهب در كشورهاي صنعتي و غيرصنعتي به عنوان ميراث عصر «سنتي» مورد احترام است. از بين رفتن دين، نه تنها آرزوي عبثي شد بلكه حالت رقيق‌تر شده‌ی آن كه ايدئولوژي‌ست نيز از جامعه بشري رخت بر نبست.

با سقوط كمونيسم در شوروي سابق، فوكوياما متفكر آمريكايي در مقاله‌اي «پايان تاريخ» را اعلام كرد. پايان تاريخ به معناي بي‌رقيب شدن انديشه‌ی ليبراليسم آمريكايي فرض شده بود. اگر چه در دهه‌هاي پاياني قرن بيستم سقوط كمونيسم هفتاد ساله‌ی شوروي واقعه و حادثه‌ی بزرگي بود، اما يك دهه جلوتر در پايان دهه‌ی هفتاد، به قول فوكو اولين انقلاب «پست مدرن» جهان با داعيه‌هاي مذهبي در ايران پيروز شد. در پايان قرن بيستم و ابتداي قرن بيست و يكم، جنگ جهاني سوم آغاز شد كه يك طرف آن آمريكا و ائتلاف حامي آن قرار دارد و طرف ديگر آن بنيادگرايان ديني «القاعده». و باز نقش مذهب پررنگ‌تر شده است.

در جامعه‌ی ايراني به دليل حاكميت مذهبي، دين در همه‌ی ابعاد و ساحت‌ها عرضه شده است، از دانشگاه اسلامي گرفته تا علوم طبيعي اسلامي (مانند فيزيك و ...)، از سه قوه‌ی اصلي حاكميت (مجريه، مقننه و قضاييه) تا زنده‌گي روزمره‌ی شخصي و خصوصي. مانند كارهاي ديگرمان كه راه افراط و تفريط را طي مي‌كنند، اين امر نيز مستثنا نشد و آن چنان شد كه اكنون نظاره‌گر آن هستيم.
پي‌ريزي رشته‌ی جامعه‌شناسي با مسأله‌ی اجتماعي بوده است. اگر ماركس كتاب «سرمايه» را مي‌نويسد يا وبر كتاب «اخلاق پروتستان و روح سرمايه‌داري» يا دوركيم «خودكشي» را، با مسأله‌اي در اجتماع خود درگير بوده‌اند. در طول تحصيل‌ام در رشته‌ی جامعه‌شناسي با اين مسأله دست به گربيان بوده‌ام كه چه «پديده‌اي» در جامعه‌ی ايراني داراي اهميت است. قاعدتا دين در صدر قرار مي‌گيرد.

اين مقدمه‌ی نسبتا مختصر را نوشتم تا شما خواننده‌گان فروغي را دعوت كنم تا در تكميل پرسش‌نامه‌ام مشاركت كنيد. موضوع پايان نامه‌ام «سنجش دين‌داري كاربران اينترنتي»‌ست. مطالعه‌هاي مختلفي درباره‌ی شهروندان دنياي واقعي صورت گرفته است، اما مطالعه درباره‌ی شبكه‌وندها در دنياي مجازي امر جديدي‌ست. به هم‌كاري صادقانه‌ی شما نيازمندم. براي تكميل پرسش‌نامه به نشانی زير مراجعه كنيد:

Shariati.ut.ac.ir

é